این سند متن استاندارد ملی ایران به شماره INSO 11233-2:2025 است که به بررسی سامانههای لولهگذاری پلاستیکی برای توزیع سوختهای گازی اختصاص دارد. تمرکز اصلی این بخش از استاندارد بر لولههای پلیاتیلنی (PE) بوده و ویژگیهای فنی، مشخصات هندسی و الزامات فیزیکی و مکانیکی آنها را تعیین میکند. در این متن، معیارهای دقیق برای اندازهگیری ابعاد، تحمل فشار، مقاومت در برابر رشد ترک و نحوه نشانهگذاری لولهها با جزئیات کامل شرح داده شده است. همچنین، روشهای آزمون هیدرواستاتیک و استانداردهای مواد اولیه مورد نیاز برای تضمین کیفیت و ایمنی در شبکه گازرسانی معرفی شدهاند. این ضوابط بر اساس استاندارد بینالمللی ISO 4437-2 تدوین شده و برای تولیدکنندگان و ناظران فنی پروژههای صنعتی کاربرد دارد.
تفاوت های اصلی لوله های پلی اتیلن معمولی، کواکسترودشده و روکش دار چیست؟
بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۱۲۳۳، لولههای پلیاتیلن مورد استفاده در گازرسانی به سه نوع اصلی تقسیم میشوند که تفاوتهای آنها در ساختار لایهها، الزامات مواد و ویژگیهای کاربردی است [۲۰].
تفاوتهای اصلی این سه نوع لوله به شرح زیر است:
۱. لولههای پلیاتیلن تکلایه (معمولی)
این لولهها رایجترین نوع هستند و ویژگیهای زیر را دارند:
- ساختار: تنها از یک لایه یکپارچه تشکیل شدهاند که میتواند بدون نوار شناساگر یا همراه با آن باشد [۲۰].
- مواد: از آمیزه پلیاتیلن بکر (Virgin) ساخته میشوند [۴۷].
- رنگ: معمولاً به رنگ سیاه (با نوارهای زرد یا نارنجی)، زرد یا نارنجی تولید میشوند [۵۰].
۲. لولههای کواکسترودشده (Co-extruded)
این لولهها دارای چند لایه به هم چسبیده هستند که همزمان اکسترود شدهاند:
- ساختار لایهها: لولههایی هستند که در سمت بیرونی، درونی یا هر دو سمت لوله دارای لایههای اضافی میباشند [۲۰]. در این لولهها، قطر خارجی کل (d_n) شامل تمام لایهها میشود [۸۹].
- یکسان بودن MRS: تمامی لایههای این لوله باید دارای رده MRS یکسان (حداقل استحکام مورد نیاز مشابه) باشند [۲۱، ۹۰].
- یکپارچگی: در حین آزمونهای مختلف، لایههای این لوله به هیچ وجه نباید از یکدیگر جدا شوند [۹۳]. همچنین پس از تغییر شکل، باید حداقل ۸۰ درصد از سفتی حلقوی اولیه خود را حفظ کنند [۹۴، ۹۵].
۳. لولههای روکشدار (Coated)
این نوع لوله برای محافظت بیشتر طراحی شده و دارای یک لایه محافظ خارجی است:
- ساختار: شامل یک لوله پایه پلیاتیلنی است که یک لایه ترموپلاستیکی اضافی و قابل کندن (Peelable) به سطح بیرونی آن متصل شده است [۲۱].
- نحوه استفاده: لایه روکش باید به گونهای باشد که هنگام انبارش و نصب مقاوم باشد، اما پیش از فرآیند اتصال (مانند جوش الکتروفیوژن یا لببهلب)، باید به راحتی و بدون آسیب به لوله پایه جدا شود [۹۸، ۹۹].
- الزامات لوله پایه: پس از جدا کردن روکش، لوله پایه باید تمامی الزامات استاندارد لولههای معمولی را برآورده کند [۹۶].
- نشانهگذاری: اطلاعات ردیابی و هشدارهای مربوط به جدا کردن روکش پیش از اتصال، باید روی خودِ لایه روکش چاپ شود [۹۹].
جدول خلاصه تفاوت های لوله های پلیاتیلن معمولی، کواکسترودشده و روکشدار
| ویژگی | لوله تکلایه (معمولی) | لوله کواکسترودشده | لوله روکشدار |
| تعداد لایهها | یک لایه [۲۰] | چند لایه به هم چسبیده [۸۹] | لوله پایه + روکش محافظ [۲۱] |
| وضعیت لایه خارجی | ثابت و بخشی از بدنه [۲۰] | ثابت و بخشی از بدنه [۹۰] | قابل کندن (Peelable) [۲۱] |
| الزام MRS | یکسان در کل مقطع | باید در تمام لایهها یکسان باشد [۲۱] | مربوط به لوله پایه است [۹۵] |
| آمادهسازی برای اتصال | نیاز به تمیزکاری عادی | نیاز به تمیزکاری عادی | الزام به جدا کردن روکش قبل از جوش [۹۹] |
قیمت و خرید لوله پلی اتیلن گازی PE100
تولید لوله پلیاتیلن گازرسانی با مواد اولیه PE100 در شرکت سلسله آب حیات کرمان، در سایزهای ۲۵ تا ۲۲۵ میلیمتر (تا ۴۰۰ میلیمتر سفارشی). ظرفیت تولید سالانه ۶۰۰۰ تن با ۶ خط تولید فعال و کنترل کیفیت آزمایشگاهی، مطابق استاندارد ملی ایران و استانداردهای بینالمللی برای شبکههای توزیع گاز کشور.
مزیت ما برای شما: خرید بدون واسطه از تولیدکننده، تضمین کیفیت. حمل رایگان به سراسر کشور
الزامات فنی و مکانیکی برای تایید کیفیت لولههای گازرسانی کدامند؟
برای تأیید کیفیت لولههای پلیاتیلن گازرسانی بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۱۲۳۳، الزامات در چندین دستهبندی فنی، هندسی، مکانیکی و فیزیکی تعریف شدهاند که رعایت تمامی آنها برای انطباق با استاندارد الزامی است.
الزامات اصلی به شرح زیر میباشند:
۱. مشخصات عمومی و ظاهری
- وضعیت ظاهری: سطوح داخلی و بیرونی لوله هنگام مشاهده بدون بزرگنمایی، باید صاف، تمیز و عاری از هرگونه شیار، حفره و نواقص سطحی باشد [۴۹]. همچنین انتهای لوله باید صاف و عمود بر محور لوله برش خورده باشد [۵۰].
- رنگ: لولههای پلیاتیلن بسته به نوع آمیزه (PE 80 یا PE 100) باید به رنگهای زرد، نارنجی یا سیاه باشند [۵۰]. در لولههای سیاه، استفاده از نوارهای شناساگر زرد یا نارنجی الزامی است [۵۰].
۲. مشخصات هندسی
- ابعاد و رواداریها: میانگین قطر خارجی (d_n) و ضخامت دیواره (e_n) باید مطابق با جداول استاندارد و با رعایت رواداریهای مشخص شده باشد [۵۴، ۵۶].
- دوپهنی (Ovality): حداکثر میزان دوپهنی مجاز برای لولههای شاخهای و کلافی در جداول استاندارد تعیین شده است که باید در محل تولید اندازهگیری و کنترل شود [۵۲، ۵۴].
۳. مشخصات مکانیکی (مطابق جدول ۴ استاندارد)
این الزامات برای اطمینان از استحکام بلندمدت لوله تحت فشار و تنشهای محیطی است:
- مقاومت در برابر فشار داخلی (استحکام هیدروستاتیک): لوله باید در دماها و زمانهای مختلف (مانند ۲۰ درجه سلسیوس برای ۱۰۰ ساعت و ۸۰ درجه سلسیوس برای ۱۶۵ و ۱۰۰۰ ساعت) تحت تنش مشخص قرار گیرد و هیچگونه نقص یا ترک در آن رخ ندهد [۶۵، ۶۶].
- ویژگیهای کششی: کرنش در شکست لوله باید حداقل ۳۵۰ درصد باشد [۶۷، ۷۸].
- مقاومت در برابر رشد آهسته ترک (SCG): این مقاومت از طریق آزمونهایی مانند آزمون لوله شکافدار (NPT) یا آزمونهای تسریعشده (ANPT و SHT) برای مواد PE 100-RC ارزیابی میشود [۶۸، ۶۹، ۷۰].
- مقاومت در برابر انتشار سریع ترک (RCP): لوله باید در دمای صفر درجه سلسیوس مقاومت لازم را در برابر انتشار سریع ترک داشته باشد تا فشار بحرانی آن از حد مجاز کمتر نشود [۷۱].
۴. مشخصات فیزیکی (مطابق جدول ۶ استاندارد)
- زمان القای اکسایش (OIT): پایداری گرمایی لوله باید به گونهای باشد که OIT آن در دمای ۲۰۰ درجه سلسیوس حداقل ۲۰ دقیقه باشد [۸۰].
- نرخ جریان مذاب (MFR): حداکثر انحراف MFR لوله نسبت به آمیزه اولیه نباید بیش از ۲۰± درصد باشد [۸۰].
- برگشت طولی: پس از قرارگیری در دمای ۱۱۰ درجه سلسیوس، تغییرات طول لوله نباید بیش از ۳ درصد باشد [۸۱، ۱۰۷].
- مقدار و پراکنش دوده: برای لولههای سیاه، مقدار دوده باید بین ۲ تا ۲.۵ درصد وزنی بوده و به طور یکنواخت توزیع شده باشد [۸۱].
۵. نشانهگذاری (ردیابی)
تمامی لولهها باید حداکثر در فواصل ۱ متری دارای نشانهگذاری خوانا و دائمی شامل اطلاعات زیر باشند:
- نام تولیدکننده، شماره استاندارد، ابعاد (en \times dn)، رده SDR، نوع ماده (مثلاً PE 100)، عبارت “Gas” برای کاربرد گاز و کدهای مربوط به قابلیت ردیابی (تاریخ تولید و شیفت) [۸۶، ۸۷، ۸۸].
سفارش و قیمت اتصالات انواع لوله پلی اتیلن HDPE و کشاورزی
اتصالات لوله پلیاتیلن فشارقوی و کشاورزی تولید شده از مواد اولیه باکیفیت، مناسب شبکههای آبرسانی، آبیاری و خطوط انتقال سیالات. طراحی استاندارد با آببندی مطمئن، مقاومت بالا در فشار و خوردگی و سازگاری کامل با لولههای پلیاتیلن برای نصب سریع و عمر طولانی در پروژههای صنعتی و کشاورزی.
مزیت ما برای شما: خرید بدون واسطه از تولیدکننده، تضمین کیفیت. حمل رایگان به سراسر کشور
نحوه علامتگذاری و ردیابی اطلاعات روی لولههای استاندارد چگونه است؟
بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۱۲۳۳، علامتگذاری و ردیابی اطلاعات روی لولههای گازرسانی باید به گونهای باشد که خوانایی، دوام و ردیابی محصول در تمام مراحل انبارش و نصب تضمین شود [۸۵، ۸۷].
جزئیات نحوه علامتگذاری و ردیابی به شرح زیر است:
۱. ویژگیهای عمومی علامتگذاری
- نحوه درج: اطلاعات باید به طور مستقیم، به صورت چاپی یا حکشده روی لوله درج شوند [۸۵].
- دوام و خوانایی: علامتها باید پس از انبارش، هوازدگی، حملونقل و نصب همچنان خوانا باقی بمانند [۸۵]. همچنین اندازه آنها باید به گونهای باشد که بدون بزرگنمایی قابل خواندن باشند [۸۶].
- رنگ چاپ: در صورت استفاده از چاپ، رنگ اطلاعات باید با رنگ پایه لوله متفاوت باشد [۸۶].
- ایمنی ساختار: علامتگذاری نباید باعث شروع ترک یا نواقصی شود که بر کارایی لوله تأثیر منفی بگذارد [۸۵، ۸۶].
- فواصل درج: حداکثر فاصله بین علامتگذاریها روی لوله نباید بیش از یک متر باشد [۸۸].
۲. اطلاعات الزامی برای ردیابی و شناسایی (مطابق جدول ۷)
هر لوله باید حداقل حاوی اطلاعات زیر باشد [۸۶، ۸۷]:
- نام تولیدکننده یا نشان تجاری آن.
- شماره استاندارد ملی (INSO 11233-2).
- ابعاد لوله: شامل قطر خارجی اسمی و ضخامت دیواره (e_n \times d_n).
- رده SDR: برای لولههای با قطر بیش از ۳۲ میلیمتر.
- شناسه ماده: نوع پلیاتیلن (مثلاً PE 100 یا PE 100-RC).
- نوع لوله: در صورت کواکسترودشده یا روکشدار بودن، باید ذکر شود [۸۶، ۸۸].
- عبارت “Gas” یا “گاز“: برای مشخص کردن مورد مصرف.
۳. الزامات دقیق ردیابی (Traceability)
برای تأمین قابلیت ردیابی، کدگذاری اطلاعات باید طبق استانداردهای ملی ایران (سری ۲۲۵۶۵) انجام شود و شامل موارد زیر باشد [۸۷]:
- زمان تولید: بازه زمانی شامل سال، ماه و روز به شکل ارقام یا کد.
- مکان تولید: در صورتی که تولیدکننده چندین سایت تولیدی داشته باشد.
- شیفت تولید: توصیه میشود کد مربوط به شیفت کاری نیز در نشانهگذاری قید شود [۸۷].
۴. موارد خاص (لولههای روکشدار و کلافی)
- لولههای روکشدار: نشانهگذاری باید روی لایه روکش انجام شود [۹۹]. علاوه بر اطلاعات معمول، درج هشدارهایی درباره جدا کردن روکش پیش از اتصال (مانند جوش الکتروفیوژن یا لببهلب) روی آن الزامی است [۹۹].
- لولههای کلافی: روی این لولهها مجاز است که طول لوله روی استوانه (کلاف) درج شود و همچنین طول باقیمانده لوله روی خودِ لوله نشان داده شود [۸۸].
جمع بندی استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۱۲۳۳
استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۱۲۳۳ (تجدیدنظر دوم – ۱۴۰۴)، الزامات فنی و کیفی لولههای پلیاتیلن (PE) برای سامانههای گازرسانی را تعیین میکند [۱، ۱۹]. جمعبندی کلیدی این استاندارد شامل موارد زیر است:
۱. دستهبندی و ساختار لولهها
این استاندارد سه نوع لوله را پوشش میدهد:
- تکلایه: لولههای معمولی (بدون نوار یا با نوار شناساگر) [۲۰].
- کواکسترودشده: لولههای چندلایه که تمامی لایههای آنها باید دارای رده MRS یکسان باشند و از یکدیگر جدا نشوند [۲۰، ۲۱، ۹۳].
- روکشدار: لولههایی با یک لایه ترموپلاستیکی اضافی و قابل کندن برای محافظت بیشتر که باید پیش از اتصال جدا شود [۲۱، ۹۸].
۲. مواد و ویژگیهای ظاهری
- مواد: لولهها باید فقط از مواد بکر (Virgin) تولید شوند و استفاده از مواد بازیافتی ممنوع است [۴۷، ۴۹]. ردههای معمول شامل PE 80، PE 100 و PE 100-RC میباشد [۵۰].
- رنگ: لولهها بر اساس رده ماده، به رنگهای زرد، نارنجی یا سیاه (با نوارهای شناساگر) تولید میشوند [۵۰].
۳. الزامات فنی و آزمونها
برای تایید کیفیت، لولهها باید آزمونهای سختگیرانهای را پشت سر بگذارند:
- هندسی: کنترل قطر خارجی، ضخامت دیواره و میزان دوپهنی (Ovality) مطابق جداول استاندارد [۵۴، ۵۶].
- مکانیکی: شامل مقاومت در برابر فشار داخلی (در ۲۰ و ۸۰ درجه سلسیوس)، کرنش در شکست (حداقل ۳۵۰٪) و مقاومت در برابر رشد آهسته و انتشار سریع ترک [۶۵، ۶۷، ۶۸، ۷۱].
- فیزیکی: شامل زمان القای اکسایش (OIT حداقل ۲۰ دقیقه)، نرخ جریان مذاب (MFR) و مقدار و پراکنش دوده [۸۰، ۸۱].
۴. نشانهگذاری و ردیابی
تمامی لولهها باید در فواصل حداکثر یک متری دارای نشانهگذاری دائمی و خوانا باشند [۸۵، ۸۸]. این اطلاعات شامل نام تولیدکننده، شماره استاندارد، ابعاد، رده SDR، نوع ماده و کد ردیابی (تاریخ و شیفت تولید) است تا قابلیت پیگیری محصول در شبکه گازرسانی تضمین شود [۸۶، ۸۷].
سوالات متداول استاندارد ملی INSO 11233-2
کدگذاری دو بعدی برای ردیابی لولهها چه کاربردی دارد؟
این کدها برای شناسایی دقیق هویت لوله (زمان، مکان و شیفت تولید) و همچنین تبادل خودکار اطلاعات با دستگاههای جوش جهت اطمینان از صحت اتصالات در شبکه گازرسانی کاربرد دارند [۸۷، ۱۱۲].
آیا استفاده از مواد بازیافتی در تولید لولههای گاز مجاز است؟
خیر؛ بر اساس استاندارد، لولهها باید الزماً از آمیزه پلیاتیلن بکر (Virgin) تولید شوند و استفاده از هرگونه مواد فرایندشده یا بازیافتی در ساختار آنها ممنوع است [۴۷، ۴۹].
لولههای پلیاتیلن گازرسانی با چه رنگهایی شناسایی میشوند؟
رنگ این لولهها بر اساس نوع ماده میتواند زرد، نارنجی یا سیاه باشد [۵۰]. در لولههای سیاه، درج نوارهای شناساگر زرد یا نارنجی برای تشخیص نوع کاربرد (گازرسانی) الزامی است [۵۰، ۵۱].
چه اطلاعاتی باید به صورت اجباری روی لوله نشانهگذاری شود؟
در فواصل حداکثر یک متری، مواردی شامل نام تولیدکننده، شماره استاندارد ملی، ابعاد (e_n \times d_n)، رده SDR، نوع ماده (مثلاً PE 100)، عبارت Gas و کد ردیابی باید به صورت دائمی درج شوند [۸۶، ۸۷، ۸۸].
